Ғылыми әулет және танылу
Менің атам — Ilmnur Миндияров (1888–1974)
Менің атам Ilmnur Миндияров (1888–1974, анам Анфиса Гилемнурованың әкесі) — күрделі дәуірлердің замандасы. Ол Ресей империясының ескі тұрмысынан кеңестік Самарқандқа дейінгі жолды жүріп өтіп, бойындағы сенім мен білім нұрын сақтап қалды.
Ол нағыз ағартушы әрі жасампаз жан еді. Қуғын-сүргін мен сынақ жылдары арқылы ол ең қымбат нәрсені — білім нұрын (Ilm) және жан тазалығын (Nur) алып өтті.
Қуғын-сүргін жылдарында (1938 жыл) Башқұртстандағы туған ауылы Ишкаровадан Самарқанд жеріне ол өкпе-наз емес, жасампаздық алып келді. Ол өзімен бірге білім мен мәдениетті әкелді.
Ол ұзын бойлы әрі аса білімді адам еді, араб тілін жетік меңгеріп, Құранды тәпсірледі. Ол сауат ашты, муфассир болды, араб тілін терең білді және араб мәтінін дұрыс оқуға үйретті. Ол оқығысы келген әрбір адамға жылуын сыйлап, әлемге терезе ашты.
Ол жай ғана білім беріп қойған жоқ — ол бізді биік шыңдар мен жеңістерге дайындап, мінезімізді шыңдады.
Оның есімі енді — біздің ұранымыз. Оның өмірі — бізге үлгі. Ол өсиет еткендей, біз тарихты өз ақыл-ойымызбен жасаймыз.
Менің анам
Қол жеткізгенімнің бәрі үшін... Мен Фанис нағашы ағама және періштем — сүйікті, қайталанбас анам Анфисаға ризамын... Қалған бүкіл өмірімді, жаңа өнертабыстарым мен жетістіктерімді маған шексіз адал болған қымбатты жақындарымның рухына арнаймын…
Менің анам — Гилемнурова Анфиса 17.12.1933 жылы Ишкарово ауылында (Башқұртстан) белгілі башқұрт отбасында дүниеге келді. Башқұрт мектебінің 8 сыныбын бітірген. Оның әкесін (менің атамды) Ilmnur (башқұртша — Гылымнур) деп атаған, анасы — Мавтуха. Атам Ишкаровтар әулетінен, әжем — Султановтар әулетінен.
Аздап тарих: Ишкар ауылының негізін қалаушы — Башқұртстанның дворяны Ишкар Арсланов. Ишкардың ұлы — Кульмет Ишкарин (шамамен 1720-1800). Кульметтің балалары — Мухамедрахим, Мухамедшариф, МухамедСадык және Амир. Миндияр (1850-). Миндиярдың балалары: Миндияровтар Сафуан, Лутфулла, Шарифулла, Хайрулла, Мухамеднур, Гылымнур (Ilmnur, менің атам) …
Сондай-ақ атақты Султановтар әулеті де болған — зор билігі үшін халық оларды жиі «губернаторлар» деп атаған.
Менің әжем Мавтуха (аудармасы — «ашық»; бұл есім 18-19 ғасырларда башқұрт ортасында кең тараған) осы атақты әулеттен шыққан.
1938 жылы атам Миндияров Ilmnur туған ауылы Ишкаровадан Самарқанд жеріне жер аударылды. Анам бауырларымен бірге ауылда қалды. Тек 1947 жылы, башқұрт мектебінің 8 сыныбын бітіргеннен кейін, анам кіші інілерімен бірге әкесіне — «Митан» кентіне (Самарқанд облысы) келіп, сонда өзбек орта мектебін бітірді.
Ишкарово ауылына барғанымда, анамды 1946–1947 жылдары көрген қарт кісілер: «Ол соншалықты сұлу әрі ақылды еді, біз оның сұлулығына еліктейтінбіз», — деп айтып беретін.
My memory
Without you this life is only a dream to me,
It is you, my tender miracle.
The endless wisdom of your eyes
And your voice that I hear everywhere.
I look at the stars in the silence,
Believing: there, in the serene expanse,
Together with the angels, as their equal,
You carry away earthly grief.
My thoughts and dreams are of you,
And in the quiet my eyes softly weep.
Our kind fairy tale will bring
Us back to those warm shores.
I will press your palm to my heart,
Feeling the dear, familiar warmth,
And through tears I will embrace you:
“We have come back, the time has come!”
You will be the most beautiful dream,
The sweetest that memory keeps.
Even in the other, unearthly world,
Your image heals me in an instant.
I pray to God — to Allah —
For just this one meeting for us,
To say once again: “I love you, Mama,”
So that the light in my heart never fades.
…My mother, Anfisa Gilemnurova,
was my temple of love,
tenderness, inspiration.
How I miss you and
how I long for you…
My dear, one and only,
wise, beloved…
Your grandchildren have grown up...
Біздің әулеттің тарихы: батыл полковниктен дана ұстаздарға дейін
Қымбатты немерелерім! Үлкен отбасымыздың тарихын білулеріңді қалаймын. Біздің әулетіміз анамның (Анфиса Гилемнурова) жағынан Башқұртстанда, көркем Ишкарово ауылында басталады. Бұл ауыл біздің тікелей бабамыздың құрметіне аталғанын білесіңдер ме? Оның есімі Ишкар Арсланов еді. 250 жылдан астам уақыт бұрын ол нағыз башқұрт полковнигі, көсем және Емельян Пугачевтың серігі болған. Ол өз халқының бостандығы үшін соғысқан.
Көтеріліс басылған кезде Ишкар даналық танытты: ол генералдарға өзі барып, отбасын қорғай алды және осы жерлерді өзінде сақтап қалды. 1795 жылы бүкіл ауылда небәрі 10 үй болған, онда тек біздің туыстарымыз ғана тұрған! Анамның әулеті иеленген «Миндияров» тегі полковниктің шөпшегінің ұлы — Миндиярдың есімінен шыққан. Біздің шежірелік желіміз берік және ғасырлар бойы жалғасып келеді: Ишкардан Кульметке, одан оның шөпшегі Миндиярға және, ақырында, Миндиярдың ұлы — менің атам Гылымнурға дейін.
Менің атам Гилемнур мен әжем Мавтуха (оның есімі әдемі аударылады — «ашық жан») таңғажайып адамдар еді. Олар ағартушылар болды — адамдарға сауат, мәдениет пен игілік таратты. Қиын 1938 жылы қуғын-сүргін басталып, атам туған Башқұртстаннан алыс Самарқандқа кетуге мәжбүр болды. Бірақ ең бастысы: ол жаңа жерге жүрегінде кек пен өкпені емес, жасампаздықты, еңбекке деген сүйіспеншілікті және зор білімді алып келді.
Сендердің үлкен әжелерің Анфиса Ишкаровадағы сол башқұрт мектебінде оқып, оны 1947 жылы бітірді. Ал көршілес Гремучий Ключ ауылында 2025 жылдың соңына дейін оның немере апасы — Ильгиза әже (1936–2025) тұрды. Тамырларыңды ұмытпаңдар, ата-бабаларыңмен мақтаныңдар және олар сияқты жасампаз болыңдар.
My family tree
Where faith, will and science meet: the chronicle of our family
The united genealogical chart (shezhere)
Brothers and sisters: Uktam, Erkin, Tulkin, Gulchehra, Gulsara, Gulbakhor
I. The paternal wing: the history and fates of the Usman Khoja brothers
On the paternal side the family traces its descent to the noble Banu Hashim clan of the Quraysh tribe — to Hazrat Ali ibn Abi Talib himself, the fourth Rightly Guided Caliph and son-in-law of the Prophet Muhammad. In Central Asia the descendants of this branch are traditionally honoured as members of the Khoja estate (khojalar).
- Imam Ishaq Khoja (Ishaq Bab): A direct descendant of Hazrat Ali and an outstanding missionary. His line of succession laid the stronghold of literacy and enlightenment in the Karakul oasis of the Emirate of Bukhara.
- Ikrom Khoja: A venerable keeper of the family’s traditions in Karakul at the turn of the 19th and 20th centuries.
- Grandfather — Usman Khoja, son of Ikrom Khoja (1880s – 1924): A man of legendary will. At the age of 16 he walked from Karakul to Karmana completely barefoot, promising to achieve everything by his own mind. He became the largest landowner (400 tanobs of land) and a patron — he gave work to dozens of people and had them educated free of charge. In 1924 he was brutally killed by basmachi while defending his home (its inner and outer courtyards, ichki and tashqi hovli) and refusing to hand over his horses and gold.
The fates of Usman Khoja’s children (the brothers of Iso Khoja):
The tragedy of 1924 left the large family without its head, yet Usman Khoja’s sons (Malik, Kambar, Rajab) showed unity and courage and preserved the family through the hardest years of Soviet repressions and collectivization:
- Malik Khoja (1900–1970): The eldest son. His children: Mayram, Mastura, Mabub, Bakhshillo. Mayram’s children: Ramazon and Akhtam; Mastura’s children: Mukhammad, Bakhodir, Lola and Dilmurod; Mabub’s children: Odil, Olim, Ilkhom and Dildora; Bakhshillo’s children: Khasan, Khusan and Takhir.
- Kambar Khoja: Named after the loyal companion of Hazrat Ali. His children: Sadulla and Robiya. Robiya’s children: Rokiya (her children are Gulamdon, Azamat, Dzhamilya, Yashin and Lochin), Roziya and Kamol. Kamol’s children: Otabek, Sanobar, Feruza and Sherali; Otabek’s children: Guzal, Amirbek and Asilbek; Sherali’s children: Munisa, Rakhmatullo, Kamolzhon and Robiya.
- Mukhtor Khoja: A worthy member of the family. His son: Ozod.
- Rajab Khoja: He left behind a large, far-reaching branch. His son is Sharof Khoja (the father of Shakhzoda and Lutfullo; Lutfullo’s children are Umid and Laziz). His other sons: Bobojon and Shavkat.
- Zikrillo Khoja: His name, which carries the deep Sufi tradition of the remembrance of God, became an important part of the brothers’ shared spiritual core. His daughter: Muborak; her children are Ibrahim (whose son is Bakhodir Zhuraev) and Makhmud.
- Lukmon Khoja (an adopted son who became one of their own): The son of a destitute widow whom Usman Khoja took into his care, saving her from poverty. Grandfather erased the difference between born and adopted children: he gave Lukmon the status of a khoja and raised him on an equal footing with everyone. His worthy son: Khidoyat (“the Right Path”).
- Father — Iso Khoja (Iso Usmanov) (1922 – 2013): The youngest son of Usman Khoja (by his fourth wife). He went through the hell of the Great Patriotic War on the front line of the 1st Ukrainian Front. Gravely wounded, he was saved and nursed back to health in a potato pit by a Ukrainian woman, Grandma Nadezhda, who risked the lives of her own family. He passed away at the age of 91, leaving his sons the precept of the “golden mean”: rejecting the party fanaticism of the CPSU and religious radicalism in favour of freedom of the mind.
II. The maternal wing: the “Light of Knowledge” of Ilmnur Mindiyarov
The maternal line brought into the family refined intellectual erudition and academic steadfastness.
- Founder of the line — Ishkar Arslanov: A nobleman of Bashkiria and the founder of the village of Ishkarovo. According to the 4th revision of 1782 and the 5th revision of 1795 (tax censuses of the Russian Empire), during Pugachev’s Rebellion of 1773–1775 he was already about 73–75 years old, and in 1783, at over 80, he was still a serving volost starshina (district elder). A volost starshina was responsible for collecting taxes, keeping order, enforcing the law and judicial functions in the territory under his authority. When I was very small, my grandfather Ilmnur and my mother told me: Ishkar is our forefather, and his name means “goddess of love”. His son was Kulmet Ishkarin (c. 1720 – 1800), from whom several branches of families well known in the district descend: the Mukhametrakhimovs, Sharipovs, Mindiyarovs and others. Kulmet’s children were Mukhamedrakhim, Mukhamedsharif, MukhamedSadyk and Amir.
- The direct line from Kulmet to Mindiyar: Amir Kulmetov was Kulmet’s son. His son was Mukhametamin Amirov (born c. 1787), an ukaz-appointed azanchi (muezzin). His son was Valiakhmet Mukhametaminev (born c. 1817), an ukaz-appointed imam of the cathedral mosque. His son was Mindiyar Valiakhmetov.
- Mindiyar Valiakhmetov (b. 1850): The great-great-great-grandson of Ishkar Arslanov, an ukaz-appointed azanchi. The Mindiyarov surname comes from him. His children: Safuan, Lutfulla, Sharifulla, Khairulla, Mukhamednur, Gylymnur (Ilmnur). Mukhamednur’s daughter was Ilgiza (1936–2025), my mother’s cousin.
- Maternal grandfather — Ilmnur (Gylymnur in Bashkir) Mindiyarov (1888 – 1974): A Bashkir intellectual whose name literally translates as “Light of Knowledge”. In the tragic year of 1938, fleeing Stalin’s repressions, he left his native village of Ishkarovo in Bashkiria and resettled on Samarkand land. He had a unique intellect, an impeccable command of Arabic and was a recognised mufassir — an interpreter of the sacred meanings of the Quran — teaching people to read and write to the end of his days.
- Maternal grandmother — Mavtukha: She came from the famous Sultanov family, whom the people often called “governors” because of their enormous power. The name Mavtukha (translated as “open”) was popular in the Bashkir community in the 18th–19th centuries.
- Mother — Anfisa Gilemnurova (Usmanova) (17.12.1933 – 21.12.1998): She was born in the village of Ishkarovo (Bashkiria) into a well-known Bashkir family and completed 8 grades of the Bashkir school. A woman of exceptional inner culture who lovingly passed on to her children a love of books and respect for work and fundamental knowledge.
III. The present and the future: the scientific dynasty of Rustamzhon Usmanov
All the qualities of the great ancestors — the creative spirit of Usman Khoja, the wise “middle path” of Iso Khoja and the “Light of Knowledge” of grandfather Ilmnur — were fully embodied in the eldest son, Rustamzhon Usmanov. A graduate of Moscow State University, a distinguished scientist in applied mathematics and mechanics and laureate of the State Prize of the Republic of Uzbekistan of the first degree, he has devoted his life to leading people out of ignorance towards the light of science. Symbolically, he dedicated the name of his scientific brand, IlmNur, directly to the memory of his beloved grandfather Ilmnur Mindiyarov, uniting the heritage of both branches under this name.
Today this great tree continues to grow and grow stronger through the children and grandchildren of Rustamzhon Usmanov:
- Brothers and sisters: Uktam, Erkin, Tulkin, Gulchehra, Gulsara, Gulbakhor.
- Rustamzhon’s children: Gayrat, Nilufar, Mukhayyo.
-
Grandchildren (the fifth generation from Usman Khoja and Ilmnur Mindiyarov)
- Gayrat’s line: Madina, ALISHER (who continues the direct male line).
- Nilufar’s line: Nargis, Muattar.
- Mukhayyo’s line: AMIRSHAH (who continues the male line), Yasmina.
The history of our dynasty proves it: wealth can be taken away and houses can be destroyed, but the genetic code of enlightenment, honour and knowledge laid down by great ancestors cannot be destroyed. It lives on in the future.
Азап, үнсіздік және қорлық арқылы: анам Анфиса мен нағашы атам Ilmnur Миндияровтың қайсарлығы туралы хикая
Біздің отбасымыздың тарихы — қуғын-сүргіннің ауыр жылдары қалдырған жазылмас жара. Бұл — аяусыз сталиндік дәуір адам тағдырларын қалай күйреткені және анам, оның балалары мен барлық туыстарымыз қандай өлшеусіз, сұмдық құн төлеуге мәжбүр болғаны туралы баян.
Бәрі менің нағашы атам Ilmnur Миндияровтың қуғын-сүргінге ұшырап, Самарқанд облысындағы Митан кентіне жер аударылуынан басталды.
Сол жылдары «халық жауы» деген таңба құрметті адамды лезде жұрттан аласталған жанға айналдырып, оның отбасын құқықсыз әрі қорғансыз қалдырды. Ол қуғын-сүргінге ұшыраған сәттен бастап жақындары үшін нағыз тозақ басталды.
Анам сол адамгершіліксіз заманның бүкіл ауыртпалығын өз иығымен көтерді. Бірақ ол үшін ең ауыр соққы жаңа жерде тап болған адамдардың қатыгездігі еді. Үгіт-насихатпен уланған, жоқшылықтан ашынған кейбір жергілікті балалар мен ересектер ашу-ызасын қорғансыз қоныс аударушылардан алатын.
Мен ол кезде әлі кішкентай едім, көрші балалардың бізді ең жаман, қорлайтын түрде мазақтап, «татарлар» деп атағаны есімде. Менің анам — Гилемнурова Анфиса қасымызда тұрды. Ол мұның бәрін естіді.
Кішкентай балаларына айтылған әрбір зәрлі сөз оның дәл жүрегін жаралады. Бірақ ол жауап қайтарып айқайлай алмады, жат әрі дұшпан пиғылды кентте бізді ашық қорғай алмады. Ол үнсіз қалды. Жанын күйдірген өкпесін, әділетсіздікті және болашағымыз үшін қорқынышын ол бәлені көбейтпеу үшін ешкімге тіс жармай, мойынсұна ішіне бүкті.
Көп жылға созылған, жанды жаралаған бұл үнсіздік ізсіз кеткен жоқ. Ішке бүккен қайғы мен қорғансыздық оның денсаулығын күйзелтті. Ақырында анамның ағзасы бұл орасан зор күйзеліске шыдамады: ол ауыр, емі жоқ дертке — Верльгоф ауруына шалдықты. Оның қаны, оның денесі төгілмеген көз жасынан және Митанда көрген әділетсіздіктен шынында да жылады.
Оның отбасын, балаларын тек арнаулы қоныс аударушылар болғаны үшін ғана мазақ етті, және бұл жарақат бізбен мәңгі қалды. Бірақ дерттен сөніп бара жатса да, анам мойымады. Ол бойындағы адамгершілікті, қадір-қасиетті және шексіз махаббатты сақтап қалды. Ол бізді аман сақтау үшін бүкіл соққыны өз басына алып, денсаулығы мен өмірін құрбан етті. Бұл мәтін — нағашы атам Ilmnur Миндияровтың, аяулы анамның және барлық туыстарымыздың рухына тағзым. Олардың азабы ұмытылмауы тиіс. Біз олардың қасіретін есте сақтаймыз, анамның қасиетті, үнсіз ерлігінің алдында бас иеміз, және бұл естелік бізбен мәңгі қалады.
Бір құтқарылудың тарихы
Әкем — Ұлы Отан соғысының майдангері Усманов Исоның және оны құтқарған Надя әженің рухына
Ұлы Отан соғысын бастан кешкен әр отбасының өз жады бар. Бірақ біздің отбасымызда бұл жады ерекше — ол қайғының ащы көз жасынан, керемет ерліктен және соғыс пен ұлтаралық араздықтан да күшті болып шыққан ұлы аналық мейірімнен тоқылған.
Соғыстың сұрапыл жылдарында біздің отбасымыз орны толмас қазаға ұшырады. Әкемнің үш туған бауырын бандерашылар аяусыз өлтірді. Бұл тартыстың ең қанды әрі қатыгез кезеңінде — 1944–1945 жылдары болды. Біздің отбасымыз үшін бұл қасірет өмір бойы жазылмас жара болып қалды. Бірақ дәл сол уақытта, соғыс өртіне шарпылған сол украин жерінде нағыз ғажайып орын алды. Әкем тірі қалды. Және ол бізге әлі күнге дейін толқумен және алғыс көз жасымен еске алатын жанның — Надя (Надежда) әже деп аталған қарапайым украин әйелінің арқасында аман қалды.
Менің әкем Усманов Исо (Усманның ұлы, Икромның немересі), ұлты өзбек, Батыс Украинадағы сол аяусыз партизан соғысының дәл ортасына тап болды. Ол маршал Иван Степанович Коневтің қолбасшылығындағы аңызға айналған 1-Украина майданының қатарында алдыңғы шепте ерлікпен шайқасты. 1944–1945 жылдардағы аса ауыр ұрыстар барысында Исо ауыр жараланып, ажал құшағында қалды.
Бірақ қорықпайтын Надя әже оны ауылдың ең шетіне жасырды. Ол жаралы өзбек солдатын әдетте картоп пен азық-түлік сақтайтын жабық шұңқырға тығып қойды. Тәуекел өлімге тең еді: егер бандерашылар немесе жазалаушылар оның Қызыл Армия жауынгерін жасырып отырғанын білсе, оны да, бүкіл отбасын да сөзсіз, қатыгез өлім жазасы күтіп тұрар еді.
Күн сайын өз өмірін қатерге тігіп, ол сол суық жер шұңқырына түсіп, жас Исоның жараларын емдеп, оны күтіп-баптап, жылы ешкі сүтімен суарды — сол сұрапыл күндердегі жалғыз қолжетімді дәрі осы еді. Әкем оның жиі үстінде жылап, ана тілінде: «Менің де үш ұлым бар ғой… Олар да сен сияқты бір жерде, бәлкім, жараланып жатқан шығар…» — дейтінін еске алатын.
Оның ана жүрегінде «өзіміз» және «бөтен» деген бөлініс болмады. Бөтен ананың өзбек ұлын құтқара отырып, Надежда біреу дәл осылай оның өз балаларын да құтқарып, аяса екен деп Құдайға жалбарынды. Өкінішке қарай, соғыс оның қасіретке толы отбасын аямады: екі ұлы майданда қаза тапты, ал үшіншісі оралды, бірақ денсаулығынан айырылып, соғыстан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Менің әкем Усманов Исо ол үшін ажалдың аузынан жұлып алған сол ұлы болды.
Сол шұңқырда жатып, құтқарушысымен ұзақ күндер сөйлескен әкем оны жай ғана тыңдаған жоқ — ол оның сөзін бар жүрегімен бойына сіңірді. Ұлты өзбек, орыс тілін жетік білген ол украин тілін де мінсіз үйреніп алды. Бұл тіл ол үшін жай ғана қарым-қатынас құралы емес, оның екінші рет дүниеге келуінің тіліне айналды.
Онжылдықтар өтті. Тарих өткенге кеткендей көрінді, бірақ қарапайым украин әйелінің ерлігі мен кеңес солдатының батылдығы туралы естелік Өзбекстандағы біздің отбасымызда өмір сүре берді. Әділдік ұзақ 59 жылдан кейін салтанат құрды.
2004 жылы біздің Науаи қаламызға Украинаның Өзбекстан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі ресми сапармен келді. Президент Леонид Кучманың атынан әкемізге, ардагер Усманов Исоға мемлекеттік награда — «Украинаны фашист басқыншыларынан азат етудің 60 жылдығы» мерейтойлық медалі салтанатты түрде тапсырылды.
Исо Усмановтың төсіндегі бұл жоғары награда екеуіне де қасиетті ескерткіш болды. Бұл медальдің металында маршал Коневтің солдатының ерлігі де, Надя әженің ұлы мейірімі де, оның қаза тапқан батыр ұлдарының мәңгі есте қалған рухы да біржола тұтасып кетті. Бұл медаль олардың ортақ ақиқаты мен адамгершілігі ұмытылуды жеңгенін растады.
Тапсыру күні бүкіл дипломатиялық миссияны терең тебірентен оқиға болды. Менің әкем, егде жастағы өзбек Усманов Исо, 60 жылға жуық уақыттан кейін елшімен таза, мінсіз украин тілінде сөйлесті. Ол бірде-бір сөзді, бірде-бір интонацияны ұмытпапты. Бұл тіл онымен бірге оған өмір сыйлаған Надя әжеге деген қасиетті тағзым, мәңгілік алғыс ретінде қалды.
Отбасылық мұрағатымызда Науаидағы сол есте қаларлық күннен түскен фотосурет ұқыпты сақталуда. Бұл сурет пен медальдің өзі — біздің басты қазынамыз. Олар ең қараңғы заманда да адамгершілік, мейірім мен адалдық кез келген қатыгездікті жеңетінін дәлелдейді. Маршал Коневтің қолбасшылығымен соғысқан солдаттың медалі мен Надя әженің ұлы ерлігі біздің әулетіміздің жадында мәңгі қалады.
Менің ұстаздарым
Ұстаздарым туралы.
Сұйықтық, газ және плазма механикасы саласындағы менің ғылыми жетекшім әрі кеңесшім — әлемге әйгілі ғалымдар Х.А. Рахматулин мен Р.И. Нигматулин.
Олардың жетекшілігімен мен кандидаттық (1987) және докторлық (2015) диссертацияларымды орындадым. Жұмыс М.В. Ломоносов атындағы ММУ-дың толқындық және газ динамикасы кафедрасында орындалды. Зерттеулер мен қолданбалы ғылыми бөлім Өзбекстандағы Науаи тау-кен металлургия комбинатымен (НГМК) тығыз байланыста жүргізілді.
Тәлімгерлерімнің жетекшілігімен көпфазалы орталар механикасы саласында бірегей база құрылды. Кеуекті геологиялық кен денелерінің ішінде сұйықтықтар, газдар және жылу қалай әрекет ететінін сипаттайтын формулалар мен сандық әдістер әзірленді.
Іргелі модельдер ерітінділердің таралу динамикасын дәл болжауға мүмкіндік берді. Бұл НГМК нысандарында уранды, сирек, сирек жер және асыл металдарды өндіру мен өңдеудің жоғары тиімді әрі экологиялық қауіпсіз кешенді технологиясының негізіне алынды.
Математикалық есептеулер күрделі, қиын өңделетін шикізат пен техногендік қалдықтардан алтын алудың жаңа технологиялық процестерін жобалауға көмектесті.
P.S. Ата-анама — сүйікті әрі қайталанбас анам Гилемнурова Анфисаға және әкем Усманов Исоға — шексіз қолдауы мен маған деген сенімі үшін ерекше алғысымды білдіремін.
Нағашы ағам Миндияров Фаниске және қымбатты атам Ilmnur Миндияровқа дана кеңестері, қамқорлығы және әрдайым жанымдағы сенімді иығы үшін шын жүректен рахмет.
СамМУ-дағы құрметті ұстаздарым — Шарапов А.Ш. мен Тураев Х.Т.-ға — берген білімі, төзімділігі және жоғары кәсібилігі үшін ерекше ризашылығымды білдіргім келеді; бұлар менің жолымда маңызды бағдар болды.